Хитой демографик тузоққа тушди

0
855
Фото: Connie Bransilver/Danita Delimont/ Global Look Press

Хитой иқтисодиётининг тез суръатларда ўсиши охирига яқин бўлганга ўхшайди.  Ҳеч бўлмаганда, бундай башоратлар ҳозирги пайтда Хитой жамиятида юз бераётган туб ўзгаришларга асосланади.  Гап туғилиш даражасининг пасайиши ва кекса авлод улушининг кўпайиши ҳақида кетмоқда.  Нима учун бу жуда муҳим? Яна қандай даҳшатли оқибатлар Хитойга таҳдид солмоқда?

Сўнгги пайтгача расмий равишда дунёда деярли 1,4 миллиард хитойлик бор (яъни дунё аҳолисининг тахминан 20%ини хатоликлар ташкил қилади).  Ўрта муддатли истиқболда ХХР ўз аҳолиси ва у яратадиган иқтисодий кучга таяниб, бутун дунёни эгаллаб олади деб тахмин қилинган эди.   Бироқ, ҳақиқат, одатдагидек, бироз бошқача бўлиб чиқди.  Хитой 2020 йил ноябрь – декабрь ойларида ўтказилган аҳолини рўйхатга олиш натижаларини эълон қилди.  Натижада, Хитой бойиб улгурмасдан кексайиши аниқ бўлди.  Ва қариганидан кейин у бойиб кетолмайди.

Туғманг

Расмий маълумотларга кўра, Хитой аҳолиси 1,41 миллиард кишига ўсди.  Баъзи экспертлар 2019 йилда Хитойда 1,4 миллиард одам йўқ, 115 миллиондан камроқ одам бор деб ҳисоблашади.  Қолганларнинг ҳаммаси ҳам шаҳар миқёсида, ҳам вилоят миқёсида тайёрланган посткриптдир (расмийлар қўшимча маблағ олиш учун мактабларда ўқувчилар сонини ошириб юборганлиги сабабли ХХРда бир-икки мартадан кўпроқ можаролар бўлган).

Аслида, Хитойда туғилиш коэффициенти 1991 йилда 2.1дан (аҳоли сонини ушлаб туриш учун зарур бўлган минимал даражадан) пастга тушди.  1994 йилдан 2018 йилгача бўлган даврда, баъзи манбаларга кўра, ўртача 1,36 (расмий равишда 1,6 дан ошган бўлса ҳам).  2020 йилда бу 1,3 эди – таққослаш учун, АҚШда 2020 йилда 1,65 эди).

«Узоқ муддатда туғилишнинг паст даражаси муқаррар равишда мамлакат ривожланиши учун кўплаб салбий оқибатларга олиб келади», дейди хитойлик депутатлардан бири.  Ва бу эрда калит сўз «муқаррар».  Баъзи экспертларнинг фикрига кўра, 2100 йилга келиб Хитой аҳолиси ҳозирги соннинг ярмига камаяди ва бу кўрсаткич бўйича ХХР нафақат Ҳиндистон, балки Нигериядан ҳам ортда қолади.

 На ёшлар, на аёллар

Ҳа, ҳатто Хитой туғилиш коэффициентини 1,2 даражасида ушлаб тура оладиган бўлса ҳам, 2050 йилга келиб унинг аҳолиси америкаликларга қараганда  кўп бўлади.  Бироқ, бу эрда ХХР учун асосий муаммо – аҳолининг камайиши эмас, балки бу аҳолининг ўртача ёшининг ўсиши.

1970-йилларнинг охирида қабул қилинган «битта оила, битта бола» сиёсати хитойликларнинг демографик таркибини кескин ўзгартирди.  Шундай қилиб, агар 1990 йилда Хитойда 15 ёшдан 29 ёшгача бўлган ёшлар улуши 31 фоизни ташкил этган бўлса, у ҳолда 2021 йилда у 17 фоизга тушиб, ўртача ёши 42 ёшни ташкил этган (1989 йилда, масалан, 25 ёш).  Аҳолининг ёши қанча кўп бўлса, унинг мамлакат ЯИМга қўшган ҳиссаси шунчалик кам бўлади.

Манба

Матнда хатоликни кўрсангиз, уни белгилаб Ctrl+Enter ни босинг.

Фикр матни

Илтимос, изоҳингизни киритинг!
Илтимос, исмингизни бу ерга киритинг