Хитой Марказий Осиёдаги ташқи сиёсатини ўзгартирадими?ХХР ва Марказий Осиё ўртасида ҳарбий-техникавий ҳамкорликни ошириш тўғрисида

0
287
Фото:(platon.asia)

Бугун минтақамиздаги мамлакатларнинг ХХР билан ҳарбий ҳамкорлиги билан боғлиқлиги билан танишишга, шунингдек, умуман Марказий Осиёга нисбатан самовий империянинг геосиёсатига назар ташлаймиз.

Шундай қилиб, Марказий Осиё давлатлари мустақилликка эришгандан бери, Хитой ёш республикалар билан фақат юмшоқ куч деб аталадиган позициядан ўзаро муносабатда бўлишга ҳаракат қилди, кенг иқтисодий алоқалар ўрнатишга ва минтақа давлатларининг ички сиёсатига аралашмасликка ҳаракат қилди. Бу, биринчи навбатда, ХХРнинг иқтисодий эҳтиёжлари ва имкониятлари билан боғлиқ эди, бундан ташқари, Хитой Россиянинг «ҳаётий манфаатлари» соҳасига тажовуз қилишни уддалай олмас, унинг бир қисми, бошқа нарсалар қатори, Марказий Осиё минтақаси бўлиб, у эрда ҳарбий ва сиёсий устунлик РдФ да эканлиги ҳали ҳам инкор этилмайди. Умуман олганда, Хитойнинг бизнинг мамлакатларимизга нисбатан ҳаракатларидаги эҳтиёткорлиги, айниқса Россия Федерацияси ва ХХР ўртасида пайдо бўлаётган стратегик иттифоқни ҳисобга олган ҳолда сақланиб қолади, бу эса муносабатларга зарар етказиш хавфини ўта хавфли қилади. Аммо, ҳеч нарса абадий қолмайди ва айниқса геосиёсат. Шунинг учун сиёсий мақоми анча ошганлиги, жаҳон иқтисодиётидаги улкан улуши ва улкан геосиёсий амбициялари билан замонавий ХХР ташқи сиёсатида янада дадилроқ ҳаракат қила бошлайди ва шу билан Марказий Осиё мамлакатларига таъсир тактикасини аста-секин ўзгартиради.

Алоҳида таъкидлаш жоизки, ушбу босқичда ХХРнинг минтақамиздаги ҳарбий борлиги ҳақида гапириш ҳали ҳам эрта. Ва шунга қарамай, вазият яқин йилларда ўзгаради, деб айтиш учун асос бор. Тожикистоннинг Мурғаб вилоятида база қурилиши, бу ҳақда 2019 йил феврал ойида The Vashington Post нашрида эълон қилинган хабар, ўзгаришларнинг бошланиши. Расмий равишда, ушбу база Тожикистоннинг ХХРга берган хорижий кредитлари маблағлари ҳисобига қурилган чегара постидир ва 2016 йилда имзоланган етти чегара постларини қуриш бўйича Тожикистон-Хитой келишувининг бир қисмидир. Барча постлар Афғонистон билан чегарада жойлашган бўлиб, келишувда ўқув марказларини яратиш ҳам кўзда тутилган. Эътибор беринг, ушбу иншоотларнинг барчаси ХХРнинг бевосита кўмаги билан барпо этилаётганига қарамай, улар Афғонистондан радикалларнинг мамлакатга эркин бошқариладиган тоғли зонаси орқали кириб бориши мумкин бўлган терроризм хавфини зарарсизлантириш орқали минтақавий хавфсизликни таъминлашга мўлжалланган. Шу билан бирга, Хитойнинг интилиши ўз хавфсизлигини таъминлаши эҳтимоли кўпроқ, чунки террорчилар Шинжонга Тожикистон орқали кириб бориши мумкин.

Ушбу чегара пунктларида ҳарбийлаштирилган ташкилот бўлган Хитой Халқ қуролли милициясининг вакиллари ҳам кўришган ва форпост ходимларининг ўзлари қисман Хитой фуқароларидан иборат. Бундай хавфсизлик ходимларининг мавжудлиги иккала томон томонидан тузилган хавфсизлик шартномалари билан тўлиқ изоҳланади.

Эслатиб ўтамиз, юқорида айтиб ўтилганларнинг барчаси Хитойнинг Марказий Осиёдаги ҳақиқий ҳарбий иштироки ҳақида гапириш учун ҳали ҳам етарли эмас. Шу билан бирга, Хитойнинг Марказий Осиё минтақасининг айрим мамлакатлари билан муносабатлари аста-секин соф иқтисодий доирадан ташқарига чиқаётгани ниҳоятда равшан.

Россия ва Хитой ўртасида минтақада ҳарбий борлиқ учун сукутли рақобат аста-секин бошланиб бормоқда.

Ҳарбий ҳамкорлик масалаларида кўп нарса келгусида қурол-яроғ савдосини белгилайди ва шу пайтгача Россия чет элга қурол-яроғ етказиб бериш тезлигини ошираётганига қарамай, бу масалада сезиларли фарқ билан етакчилик қилмоқда. Бундан ташқари, Россия Федерацияси раҳбарияти нафақат бизнинг минтақамизда кузатилади. Глобал миқёсда Россия Федерацияси етакчиси ҳам сезиларли, Стокголм Халқаро Тинчлик Тадқиқот Институти маълумотларига кўра, Россия қурол экспорт қилувчилар рейтингида бозор улуши 20 фоизни ташкил этган ҳолда ҳамон иккинчи ўринда туради. Хитой ҳали ҳам 5-ўринда, жаҳон бозорида 5% улушга эга. Аммо шуни ёдда тутиш керакки, Хитойнинг қурол экспорти ҳажми ўсиб боради ва бу Хитойнинг Марказий Осиёда Россиянинг ҳарбий ҳолатини қанчалик муваффақиятли сиқиб чиқара олишини белгилайди.

Шу билан бирга, Хитой учун кенг кўламли ҳарбий мавжудликни олиш учун энг серҳосил тупроқ иқтисодий жиҳатдан заиф ва Хитой кредитларига қарам бўлган мамлакатлар қаторига киради. Биринчидан, булар Тожикистон ва Қирғизистон, бу озгина даражада Туркманистонга тааллуқлидир ва фақат охирги ўринда Қозоғистон ҳамда Ўзбекистонга таҳдид мавжуд.

Хулоса қилиб шуни таъкидлаймизки, аслида Хитой учун қандайдир ҳарбий мавжудликни таъминлаш муҳим стратегик манфаат эмас, аксарият ҳолларда ХХР минтақавий хавфсизликни таъминлашдан манфаатдор. мамлакатлар. Аммо, Самовий империянинг геосиёсий қудратининг ўсиши билан унинг Марказий Осиё мамлакатларига нисбатан одатий ташқи сиёсатида баъзи ўзгаришлар бўлиши мумкин.
Maнбa: 

Матнда хатоликни кўрсангиз, уни белгилаб Ctrl+Enter ни босинг.

Фикр матни

Илтимос, изоҳингизни киритинг!
Илтимос, исмингизни бу ерга киритинг